Niezłomni z Gręboszowa: Cyfrowa Sztafeta Pamięci 1946–2026

Opis problematyki i kontekstów historycznych uwzględnionych w zadaniu

1. Oś merytoryczna: 80. rocznica

Osią merytoryczną projektu jest 80. rocznica śmierci dwóch fundamentalnych dla gminy Gręboszów postaci: mjr. Henryka Sucharskiego oraz Stefanii Łąckiej. Kontekst ten pozwala na ukazanie dwóch różnych, lecz komplementarnych obliczy patriotyzmu i niezłomności:

• Etos żołnierski: mjr Sucharski symbolizuje heroizm walki zbrojnej i odpowiedzialność za podwładnych w sytuacjach granicznych.
• Etos cywilny: Stefania Łącka personifikuje najwyższe wartości ludzkie, ofiarność i duchowy opór przeciwko totalitaryzmowi w warunkach obozowych.

Zestawienie tych postaci w jednym projekcie pozwala na głęboką analizę etosu pokolenia, którego życie zostało brutalnie przerwane lub zweryfikowane przez II wojnę światową.

2. Mikrohistoria i wielkie dzieje

Problematyka zadania osadzona jest w mikrohistorii, która przejawia się w wielkich wydarzeniach dziejowych. Kontekst historyczny obejmuje:

• Ruch ludowy i parlamentaryzm — postać Jakuba Bojki pozwala na edukację o procesie emancypacji chłopów i budowaniu fundamentów polskiej demokracji u progu niepodległości.
• Wizyty autorytetów narodowych — pobyt Józefa Piłsudskiego oraz wizytacje ks. Karola Wojtyły na gręboszowskiej plebanii są punktami wyjścia do rozmowy o znaczeniu lokalnych wspólnot dla wielkich liderów narodu.

3. Digitalizacja pamięci

Głównym problemem badawczym projektu jest proces zacierania się relacji ustnych. Gmina Gręboszów stoi przed szansą na utrwalenie wspomnień o bohaterach oraz o kultywacji ich pamięci. Projekt podejmuje wyzwanie digitalizacji pamięci, zamieniając ulotne wspomnienia seniorów w trwały, cyfrowy zasób edukacyjny.

4. Historia a pokolenie Z

Zadanie dotyka problemu „atrakcyjności” historii dla pokolenia Z. Kontekst historyczny nie jest tu podany w formie statycznej lekcji, lecz jako materiał do twórczej reinterpretacji. Wykorzystanie technologii oraz filmu pozwala na weryfikację, jak dawne wartości (ofiarność, solidarność, odwaga) rezonują w świecie cyfrowym. Projekt udowadnia, że patriotyzm jutra buduje się na zrozumieniu „wczoraj” i przekuciu go na język „dziś”.

Cel zadania

Głównym celem zadania jest nowoczesne upamiętnienie 80. rocznicy śmierci mjr. Henryka Sucharskiego oraz Stefanii Łąckiej (1946–2026) poprzez włączenie młodzieży z gminy Gręboszów w proces dokumentowania i interpretacji lokalnego dziedzictwa oraz upamiętnienie wizyty Józefa Piłsudskiego i Karola Wojtyły w Gręboszowie.

Projekt odchodzi od martyrologii na rzecz budowania żywej więzi z historią, wykorzystując postacie Sucharskiego (etos żołnierski), Łąckiej (męczeństwo cywilne) i Jakuba Bojki (demokracja) jako fundamenty współczesnych postaw obywatelskich.

Grupa docelowa i metodyka

Bezpośrednimi odbiorcami jest grupa 20 osób (młodzież szkolna i seniorzy), a pośrednimi — ok. 300 mieszkańców gminy i internautów.

Projekt opiera się na metodzie edukacji aktywnej: uczestnicy nie są pasywnymi słuchaczami, lecz stają się badaczami (wywiady), dokumentalistami (film) i artystami (komiks, fotografia).

Elementy składowe zadania

Projekt „Niezłomni z Gręboszowa: Cyfrowa Sztafeta Pamięci 1946–2026” to kompleksowy program edukacyjno-kulturalny, który w sposób innowacyjny podchodzi do polityki pamięci. Osią jest 80. rocznica śmierci mjr. Henryka Sucharskiego i Stefanii Łąckiej. Zamiast tradycyjnych form upamiętnienia, GCKiCz zrealizowało proces twórczy, w którym młodzież stała się aktywnym kreatorem treści historycznych.

Program podzielono na trzy komplementarne moduły:

Moduł I: Etnografia i archiwistyka

Koncentruje się na „historii mówionej” i dokumentacji wizualnej. Kluczowym działaniem była akcja „Nagraj Dziadka, Nagraj Babcię”. Poprzedziły ją warsztaty z etyki dziennikarskiej i obsługi profesjonalnych rejestratorów dźwięku w radiu RDN Małopolska. Młodzież, w roli młodych reporterów, zebrała relacje o bohaterach i wizytach autorytetów.

Odbyły się warsztaty re-fotografii w terenie „Gręboszów wczoraj i dziś” — praca z archiwalnymi zdjęciami, nauka kompozycji i cyfrowej obróbki obrazu.

Moduł II: Multimedia i edukacja

To etap przetwarzania zebranych treści na język nowoczesnych mediów. Podczas warsztatów filmowych powstały dwie etiudy dokumentalne: o etosie żołnierskim (Sucharski) i cywilnym męczeństwie (Łącka). Młodzież pracowała nad scenariuszami, zdjęciami, montażem i postprodukcją.

Kolejnym filarem były warsztaty komiksu, gdzie młodzież zilustrowała wizytę Józefa Piłsudskiego w Gręboszowie — nauka storyboardu oraz przygotowanie plików do druku i publikacji.

Moduł wieńczy praca nad „Kapsułą Czasu 2026–2106”: młodzież i seniorzy wspólnie zredagowali przesłanie o wartościach — „List do Gręboszowian”, który ma zostać zdeponowany na kolejne 80 lat. Fizyczne przygotowanie i uroczyste zabezpieczenie depozytu pamięci — zgodnie z harmonogramem zadania.

Moduł III: Upowszechnianie i dostępność

Działania końcowe skupiają się na szerokiej dystrybucji wypracowanych materiałów. Powstało Wirtualne Muzeum Gręboszowa — responsywna platforma internetowa gromadząca zebrane podcasty, filmy, komiksy i skany pamiątek.

Finałem było kino plenerowe: premiera filmów, prezentacja komiksu i wystawa fotografii „Gręboszów wczoraj i dziś”.

Metody i narzędzia

Projekt opiera się na metodzie edukacji aktywnej oraz pedagogice pamięci. Wykorzystujemy m.in.:

• Narzędzia cyfrowe i multimedialne — profesjonalne oprogramowanie do montażu wideo; „odczarowanie” historii jako żywej materii atrakcyjnej dla pokolenia Z.
• Metodę historii mówionej — wywiad narracyjny jako źródło historyczne; dyktafony i techniki aktywnego słuchania (empatia, krytyczna analiza źródeł).
• Digitalizację i archiwistykę społeczną — skanery i aparaty cyfrowe do zabezpieczenia prywatnych archiwów mieszkańców.
• Storytelling — narracje w filmie i komiksie; przełożenie faktów historycznych na język emocji i wartości.

Partycypacja społeczna

Projekt został zaprojektowany jako działanie oddolne i inkluzywne — społeczność lokalna jest współtwórcą, nie tylko odbiorcą:

• Integracja międzypokoleniowa — młodzież (nowe technologie) i seniorzy (depozytariusze pamięci); przełamywanie barier wiekowych i budowanie lokalnej solidarności.
• Współpraca z partnerami — Koła Gospodyń Wiejskich (dotarcie do najstarszych mieszkańców) oraz lokalna szkoła.
• Wolne licencje i otwarte zasoby — efekty pracy na wolnej licencji (CC BY-SA); materiały jako zasób społeczny dla nauczycieli, regionalistów i historyków w całej Polsce.
• Dostępność — Wirtualne Muzeum niweluje bariery geograficzne; dostęp do dziedzictwa dla osób z niepełnosprawnościami i tych, którzy nie mogą osobiście odwiedzić instytucji.

Rezultaty i trwałość

Finałem projektu jest Wirtualne Muzeum Gręboszowa — responsywna platforma edukacyjna gromadząca wszystkie wypracowane materiały (wystawy, eksponaty, mapa dziedzictwa, wydarzenia).

Wydarzeniem podsumowującym było kino plenerowe. Utwory są udostępniane na wolnych licencjach (CC BY-SA), co zapewnia trwałość efektów i możliwość ich wykorzystania przez nauczycieli i regionalistów w całym kraju.