Jakub Bojko (1857–1943)

Jakub Bojko urodził się 7 lipca 1857 r. w Gręboszowie w powiecie dąbrowskim. Pochodził z ubogiej rodziny chłopskiej — syn Gabriela Bojki, zbiega z Kongresówki, i Elżbiety z domu Kamysz. Wcześnie osierocony (matkę stracił w wieku 12 lat), dorastał w warunkach ciężkiej pracy polowej.

Mimo braku formalnego wykształcenia, dzięki nieustannej lekturze książek z plebanii i własnej pracy stał się jednym z najwybitniejszych samouków swojej epoki. Władysław Orkan określił go później mianem „chłopskiej Skargi”.

Nauczyciel i wójt

Od 1877 r. pracował jako nauczyciel szkoły ludowej — m.in. w Biskupicach i Woli Żelichowskiej. W 1879 r. nabył gospodarstwo i został pisarzem gminnym. Przez 25 lat pełnił funkcję wójta Gręboszowa, ciesząc się zaufaniem mieszkańców. W wsi organizował kółka rolnicze, towarzystwa oświatowe i instytucje społeczne, m.in. koło im. Tadeusza Kościuszki Towarzystwa Szkoły Ludowej.

Równolegle pisał wiersze, opowiadania i felietony do pism ludowych: „Przyjaciel Ludu”, „Chata”, „Wieniec”, „Pszczółka”. W 1911 roku opublikował monografię wsi *Okruszyny z Gremboszowa* (Macierz Polska, Lwów) — zob. eksponat Okruszyny z Gremboszowa (1911). Latem pracował jako flisak na Wiśle — doświadczenia te opisał w popularnej książce *Flis do trzeciego króla* (1907).

Ruch ludowy i parlament

W 1895 r. Bojko był współtwórcą Stronnictwa Ludowego w Galicji. Został posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie, a następnie wielokrotnie wybierano go do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu — reprezentował kurie wiejską okręgu tarnowskiego. Pełnił m.in. funkcję wiceprezesa Stronnictwa Ludowego.

Od 1913 do 1918 r. był prezesem Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”, którego był jednym z organizatorów. W broszurze *Dwie dusze* (1904) analizował drogę chłopów ku świadomości narodowej i obywatelskiej — krytykował bierność i apelował o solidarność wszystkich warstw społeczeństwa.

W niepodległej Polsce

Po odzyskaniu niepodległości Bojko zasiadał w Sejmie Ustawodawczym (1919–1922) jako wicemarszałek, a następnie w Senacie (1922–1927 i 1930–1935), również jako wicemarszałek. W 1928 r. jako marszałek senior Sejmu II kadencji prowadził wybór marszałka Ignacego Daszyńskiego.

W 1936 r. został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Z życia politycznego wycofał się w 1935 r. Zmarł 7 kwietnia 1943 r. we wsi rodzinnej, w Gręboszowie.

Dziedzictwo w Gręboszowie

Jakub Bojko przypomina, że demokracja i samorządność w Polsce budowane były także z poziomu polskiej wsi — przez ludzi bez korzeni szlacheckich, którzy czytali, pisali, organizowali wspólnotę i wchodzili do parlamentu.

Dziś Gminne Centrum Kultury i Czytelnictwa im. Jakuba Bojki w Gręboszowie łączy jego dziedzictwo z życiem kulturalnym gminy. Sylwetka Bojki uzupełnia opowieść sali „Synowie Ziemi Gręboszowskiej” o wątek obywatelskości, edukacji i emancypacji chłopów.