Zabytki i historia

Krajobraz i pradzieje(6)

Kotlinę Sandomierską ukształtowało ustąpienie lodowca; Wisła i Dunajec od wieków łączyły szlaki handlowe i osadnicze.

• 

  Pradzieje Kotliny Sandomierskiej

  Lodowiec, Wisła i Dunajec — osadnictwo od paleolitu po wpływy rzymskie na terenie gminy.

• 

  Szlak bursztynowy i Wisła–Dunajec

  Kontakty handlowe ze światem rzymskim — bursztyn, monety i szlaki wzdłuż rzek.

• 

  Denary rzymskie znalezione w Gręboszowie (1897)

  Cztery monety z I–II w. n.e. — ślad handlu wzdłuż szlaku bursztynowego na terenie gminy.

• 

  Szlaki handlowe i drogi w okresie staropolskim

  Wisła, Dunajec i gościniec tarnowski — drogi, które kształtowały osadnictwo w gminie.

• 

  Gościniec tarnowski i przewozy przez Wisłę

  Drogi staropolskie: gościniec tarnowski, prom w Hubenicach i trakt przez Gręboszów do Opatowca.

• 

  Zalipie — wieś w parafii gręboszowskiej

  Zalipie w składzie parafii i spisach z XIX wieku — sąsiedztwo malowanej chaty, inna opowieść niż folklor Zalipia.

Wieś staropolska(4)

Od pierwszej wzmianki o Gręboszowie (1287) po rejestry struktury społecznej z 1579 roku.

• 

  Wieś staropolska w 1579 roku

  Struktura własności Gręboszowa, Lubiczka i Woli Żelichowskiej — Wiślanie, Wojnicz, rejestry 1579.

• 

  Kmiecie, zagrodnicy, komornicy — wieś staropolska

  Podział społeczno-zawodowy wsi w 1579 — kmiecie, komornicy, łany, samorząd na prawie niemieckim.

• 

  Rody szlacheckie — Gręboszowscy, Dembińscy, Załuscy, Potoccy

  Właściciele wsi i fundatorzy kościołów — od średniowiecza po majątki ziemskie Galicji.

• 

  Wojna północna na terenie gminy (1702–1709)

  Szwedzkie grabieże podczas wojny Augusta II z Karolem XII — zniszczenia wsi na Powiślu.

Galicja i dokumenty(13)

Po rozbiorach — spisy, słownik geograficzny, mapy i monografia Bojki z 1911 roku jako „fotografia” gminy sprzed stu lat.

• 

  Okruszyny z Gremboszowa (1911)

  Monografia Jakuba Bojki — od Nieczui (1287) przez kościół, szkołę i wójtów po codzienność wiejską, obrzędy i cmentarz.

• 

  Gmina w Galicji po rozbiorze 1772

  Po pierwszym rozbiorze Polski obszar gminy wszedł w skład Królestwa Galicji i Lodomerii.

• 

  Majątki ziemskie w Galicji

  Wielkie posiadłości Potockich, Kwileckich i Kotarskiego — wykaz wsi i hektarów.

• 

  Archiwum Siedliszowickie Załuskich — mapy gminy Gręboszów

  Plany i mapy katastralne wsi gminy z Archiwum Narodowego w Krakowie — dobra Załuskich i Przerębskich (1680–1901).

• 

  Tabula Krajowa i własność tabularna

  Rejestr hipoteczny z 1870 roku — podstawa praw wielkiej własności ziemskiej w Galicji.

• 

  Spisy ludności Galicji — 1870 i 1910

  Liczba mieszkańców sołectw (ok. 1870) oraz publikacje spisowe Galicji z 1880 i 1910 roku.

• 

  Spis 1870 — tabela sołectw gminy

  Szczegółowa tabela liczby mieszkańców wsi według spisu austriackiego ok. 1870 roku.

• 

  Gręboszów w Słowniku Geograficznym (1881)

  Hasło encyklopedyczne — parafia, szkoła, grunty w morgach, poczta w Siedliszowicach, pas celny.

• 

  Szkoły ludowe w gminie (1874–1918)

  Sieć szkół jednoklasowych w Borusowej, Gręboszowie, Ujściu Jezuickim, Woli Żelichowskiej, Zalipiu i Żelichowie.

• 

  Mapa WIG okolic Gręboszowa (1928)

  Fragment mapy operacyjnej WIG (1:300 000) z 1928 r. — Gręboszów, Tarnów i ujście Dunajca.

• 

  Kółko Rolnicze w Gręboszowie (1890)

  Pierwsze kółko rolnicze w gminie — organizacja chłopów i rozwój kultury rolno-hodowlanej.

• 

  Aresztowanie gen. Langiewicza w Ujściu Jezuickim (1863)

  Po powstaniu styczniowym przez komorę celną w Ujściu Jezuickim przechodzili uciekinierzy z Królestwa — aresztowano tu m.in. dyktatora powstania.

• 

  Sklepik Józefa Szabli (1911)

  Spożywczy sklep mieszany w Gręboszowie — inicjatywa członków kółka rolniczego.

Architektura sakralna i dworska(18)

Kościoły w Gręboszowie i Żelichowie, pałac i kaplice w Borusowej, cmentarz z kwaterami wojennymi.

XX wiek(8)

Legiony Polskie, I wojna światowa i dramat 1944 roku w Opatowcu i Ujściu Jezuickim.

• 

  Legiony Polskie w Gręboszowie (1914)

  Obrona odcinka Wisły i kwatera Józefa Piłsudskiego na plebanii we wrześniu 1914 roku.

• 

  Rozmieszczenie legionistów w gminie (1914)

  Pododdziały 1. Pułku Piechoty Legionów w Hubenicach, Kozłowie, Borusowej i innych wsiach.

• 

  Kwatera Piłsudskiego na plebanii (1914)

  Józef Piłsudski kwaterował w Gręboszowie u ks. Piotra Halaka podczas walk Legionów we wrześniu 1914.

• 

  Kwatera wojenna — polegli legioniści (1914)

  Miejsce pochówku legionistów po walkach we wrześniu 1914 roku na linii Wisły i Dunajca.

• 

  Żołnierze z gminy w armii Habsburgów (1914–1918)

  Mieszkańcy gminy walczyli także w pułkach monarchii austro-węgierskiej na frontach I wojny światowej.

• 

  Pomnik Piłsudskiego nad Wisłą w Opatowcu

  Upamiętnienie walk Legionów na linii Opatowiec–Nowy Korczyn — 80. rocznica w 1994 roku.

• 

  Skład parafii gręboszowskiej przed I wojną światową

  Liczba wyznawców w miejscowościach parafii w 1914 roku — ponad 7300 katolików.

• 

  Wojna 1944 — Opatowiec, Ujście Jezuickie i ofiary gminy

  Dramat lipca 1944 r. i bilans strat mieszkańców gminy podczas II wojny światowej.

PRL(5)

Reorganizacja administracyjna, szkoły powojenne i reforma emerytur rolniczych.

• 

  Gmina Gręboszów w latach 1944–1989

  Gromadzkie rady narodowe, obowiązkowe dostawy rolne i emerytury chłopskie — skrót z okresu PRL.

• 

  Gromadzkie Rady Narodowe 1954–1972

  Podział gminy na trzy GRN — Borusowa, Gręboszów, Wola Żelichowska — i powrót do jednej gminy w 1972.

• 

  Emerytury i renty rolnicze (od 1978)

  Ustawa z 27 października 1977 roku — prawo do świadczeń po pracy w gospodarstwie rolnym.

• 

  Szkoły podstawowe po 1945 roku

  Sieć szkół w tych samych miejscowościach co przed wojną — rozwój oświaty wiejskiej w PRL.

• 

  Chrzcielnica i lawaterz z czarnego marmuru

  Murowana chrzcielnica oraz lawaterz z czarnego marmuru z herbem Jastrzębiec z II połowy XVII wieku.